• Drakotrypa.gr
    Καλώς ήρθατε στην ιστοσελίδα της Δρακότρυπας! Drakotrypa.gr
Αρχική Τα νέα μας Πολιτιστικά Κολιντρίνες και στριφτάρι, βασιλόπιτες και πόκα

Κολιντρίνες και στριφτάρι, βασιλόπιτες και πόκα

Οι αφηγήσεις του Ηλία Παππά και η πιστότητα με την οποία απέδωσε τη θεσσαλική μας «διάλεκτο» η Ελευθερία Δροσάκη, μια γυναίκα της πόλης με καταβολές μικρασιάτικες, μας ξύπνησαν μνήμες και μας κέντρισαν το ενδιαφέρον να αναζητήσουμε χριστουγεννιάτικες μέρες άλλων εποχών. Συνταξιδιώτες σε τούτο το ταξίδι ο Τακούλης Πολύμερος και η γυναίκα του Μαρίνα, ο Στέφος Μπάλλας και η Καλλιρρόη, ο Παυσανίας, ο Πάνος Μπάλλας και η Μαριγούλα, ο Διονύσης και ο Νίκος Νάτσης, ο Βαγγέλης Τσιόλας κι άλλοι φίλοι.

Όταν «περπατούσε» τις γιορτές ο Τακούλης Πολύμερος κι όλοι εμείς οι μεταγενέστεροι -και «περπατούσε» σήμαινε «έλεγε τα κάλαντα»- το τραγούδι που συνήθως ακούονταν ήταν το:

Χριστούγεννα Πρωτούγεννα πρώτη γιορτή του χρόνου
ελάτε για να μάθετε τώρα Χριστός γεννιέται
γεννιέται κι ανασταίνεται στο γάλα και στο μέλι
το μέλι τρων οι άρχοντες το γάλα οι αφεντάδες…

αλλά και τούτο:

Κόλιντρα, μίλιντρα,
Τρεις χιλιάδες πρόβατα
Και πιντακόσια γίδια.
Δος μ’ μπάμπω κ’λούρα
Που βόσκα’α τ’ βιτούλα  
Στου μέγα το χωράφ’…

nomismata1Αφού περίμεναν να βγει η νοικοκυρά στην πόρτα και να δώσει κουλούρα ή καμιά δεκαρίτσα και αυτή έκανε πως δεν άκουγε, συμπλήρωναν για εκδίκηση:

Ξύδ’ στου βαέν’
Πορδή στου κολοκύθ’

Όταν είχαν γινάτια μαζί της γιατί το είχε σύστημα να μη σηκώνεται να ανοίγει την πόρτα, τη ...στόλιζαν κατάλληλα:

Κυρά μ’ στη στάχτη κάθεσαι
Κι ο κώλος ξετσουφάει
Κι από την τσούφα την πολλή
Τσακίσ’κε το τσουκάλι.

Το «περπάτημα» άρχιζε όταν ήταν ακόμα πολλή νύχτα. Όλα τα παιδιά, κι όταν στη Θεσσαλία λέμε παιδιά εννοούμε αγόρια –τα κορίτσια δεν έλεγαν τα κάλαντα παρά μόνο το Λάζαρο glitsaτραγουδούσαν, ήταν εφοδιασμένα από μια γκλίτσα ή ένα ματσούκι που ήταν απαραίτητο για τα σκυλιά αλλά χρησιμοποιούνταν κυρίως για να βροντάνε στο ξύλινο ή πέτρινο κατώφλι και να ξυπνάν οι νοικοκυραίοι αλλά και για να κρατάν το ρυθμό του τραγουδιού. Σημειώνεται, ότι τα τρίγωνα ήταν άγνωστο είδος στην περιοχή μας.
Νωρίς το μεσημέρι, όσοι δε συμμετείχαν στο σφάξιμο του γουρουνιού και δεν περίμεναν εναγωνίως να πάρουν τη φούσκα, είχαν ήδη ξοδέψει ένα μικρό μέρος από τα χρήματα που μαζέψανε αγοράζοντας χαλβά και καραμέλες, έδιναν το κομπόδεμά τους στη μάνα τους για φύλαξη και κρατούσαν και λίγες δεκάρες για το στριφτάρι. Το στριφτάρι ήταν στη γλώσσα του χωριού το παιχνίδι κορώνα – γράμματα και παιζόταν ως εξής: τραβούσαμε στο χώμα δυο παράλληλες γραμμές που απείχαν πεντέξι βήματα η μια από την άλλη. Στεκόμασταν στην πίσω γραμμή και ρίχναμε μια δεκάρα, μια εικοσάρα ή ένα πενηντάλεπτο -ανάλογα με τη συμφωνία- προσπαθώντας το κέρμα να πλησιάσει όσο το δυνατόν πιο πολύ στη μπροστιkorona-grammataνή γραμμή. Οποιανού το νόμισμα ήταν πιο κοντά, αυτός είχε το δικαίωμα να τα πάρει όλα από κάτω, να τα ταξινομήσει όπως αυτός θεωρούσε καλύτερα στο χέρι του και να τα ρίξει ψηλά με τέτοιο τρόπο που να στρίβουν στον αέρα. Πέφτοντας τα νομίσματα στο έδαφος κρατούσε για τον εαυτό του όσα είχαν την κορώνα, τα δε γράμματα τα έπαιρνε ο αμέσως επόμενος κ.ο.κ. μέχρι να εξαντληθούν  τα νομίσματα. Ισιώματα κατάλληλα για στριφτάρι ήταν δίπλα από το κοινοτικό γραφείο, και μερικά οικόπεδα κοντά στην πλατεία, αλλά όταν είχε χιόνι, το στέκι ήταν το εγκαταλειμμένο σπίτι της Σπυρούλας Στεφανή και φυσικά τον πρώτο λόγο είχαν οι μεγαλύτεροι και οι πιο γεροδεμένοι.

Πολλές φορές όμως τύχαινε οι νοικοκυρές να μην έχουν στ’ αλήθεια να δώσουν ούτε μια τρύπια δεκάρα στα παιδιά και με απολογητικό ύφος έλεγαν: «δεν έχω καμάρια μ΄ να σας δώσω λιφτά, να σας δώσω κάνεμ από μια κοκόσια; ή να σας δώκω να μοιραστείτε μια κολιντρίνα;» Οι κολιντρίνες είναι η απλή μορφή αυτού που σε άλλα μέρη ονομάζουν χριστόψωμα. Μικρά στρόγγυλα ψωμάκια συνήθως με μια τρύπα στη μέση, που πολλές φορές περιείχαν μια κοκόσια (καρύδι), με διάφορα κεντίδια που κατά κανόνα γίνονταν με τις «κούπες» από τα βελανίδια και σπανιότερα με πιρούνι. Συνήθως ήταν από «πιασμένο» προζύμι για να γίνονται αφράτες και ζυμώνονταν τη νύχτα προτού ξημερώσει η παραμονή των Χριστουγέννων και μάλιστα θα έπρεπε να είναι έτοιμες με το πρώτο χτύπημα των παιδιών στην πόρτα.
koulouriaΟι κολιντρίνες ήταν η χαρά των κοριτσιών γιατί αυτά φρόντιζαν τα κεντήματα στο ζυμάρι, μα την τέχνη τους τη διοχέτευαν κυρίως στην κουλούρα των Χριστουγέννων. Η κουλούρα αυτή ήταν με διπλοκοσκινισμένο αλεύρι, όπως τα πρόσφορα, και επάνω της είχε ένα σωρό στολίδια και παραστάσεις φτιαγμένα επίσης με ζυμάρι, όπως σπιτάκια, προβατάκια, ζυγό και αλέτρι και ό,τι ακόμα μπορούσε να φανταστεί η νοικοκυρά και τα κορίτσια του σπιτιού. Το ζυγάλετρο είχε συμβολική σημασία για να ναι καλά τα ζώα του σπιτιού και το κρατούσαν ως τα Φώτα, οπότε το έκοβαν σε μικρά κομματάκια και το μοίραζαν σε όλα τα ζώα και τα πουλερικά του σπιτιού.
Αντίστοιχες με τις κολιντρίνες ήταν οι «βασίλιες» που τις κάνανε με τον ίδιο τρόπο την παραμονή της πρωτοχρονιάς. Απολύτως διαφορετικές όμως ήταν οι «φώτες» που ψήνονταν του Σταυρού, την παραμονή δηλαδή των Φώτων. Η ιδιομορφία τους είχε σχέση με το ψήσιμο, το οποίο δεν γίνονταν στο ταψί αλλά αφού καθαρίζανε τελείως τη γάστρα από τις στάχτες, την πλένανε και τη βάζανε στα κάρβουνα να πυρώσει και τότε ρίχνανε επάνω της κομμάτια ζυμαριού το οποίο άπλωνε σε ακανόνιστα σχήματα που μοιάζανε και με φασκιές μωρού.

pita1Έπειτα από αρκετές ημέρες κρεατοφαγίας, τηγανιά τα ξημερώματα των Χριστουγέννων αμέσως μετά την επιστροφή από την εκκλησία, χοιρινό με πρασοσέλινο, σουφλιμάδες στο τζάκι, τσιγαρίδες, μπουμπάρια κλπ, η βασιλόπιτα που ετοίμαζε η νοικοκυρά για το μεσημέρι της πρωτοχρονιάς ήταν επιθυμητή απ’ όλη την οικογένεια. Και δεν ήταν η βασιλόπιτα κάτι σαν τα τσουρέκια του Τερκενλή που σπάνε τις μύτες των περαστικών στην Αριστοτέλους, αλλά μια κανονική και λίγο πιο πλούσια λόγω της ημέρας, πίτα. Συνήθως ήταν τυρόπιτα με μπόλικο τυρί και πολλά αυγά. Άλλοτε μπορεί να ήταν γαλατόπιτα, λαχανόπιτα με αποξηραμένα συνήθως λαχανικά, κολοκυθόπιτα και σπανιότερα κοτόπιτα ή κρεατόπιτα και γενικώς ήταν μια πίτα φτιαγμένη με ό,τι διέθετε το νοικοκυριό. Μια πίτα με τα ελάχιστα που μπορούσε να γίνει ήταν αυτή  μολογούσε η Μητρο-Μπάλλαινα πως έκαναν στα νεανικά της χρόνια και τη λέγαν «τριμμινόπιτα». Η γέμιση των φύλλων γινότανε από καλαμποκίσιο ψωμί (μπομπότα) τριμμένο πάρα πολύ -προφανώς γι αυτό πήρε κι αυτό το όνομα- τυρί, αυγά, λίγο κρέας και μπόλικη λίπα (χοιρινό λίπος).
flouria1Όπως όμως και να ήταν παρασκευασμένη, μέσα της θα είχε το φλουρί (καμιά δραχμή δηλαδή ή κανένα δίφραγκο)για τον τυχερό της οικογένειας, ένα άχυρο για να έχουν καλή σοδειά τα χωράφια της φαμελιάς, ένα κομματάκι κλήμα για να βγει καλό κρασί, και ένα κλαράκι βελανιδιάς για να είναι καλά και τα ζωντανά.
Η μέρα αυτή ήταν περισσότερο τ΄ Αη-Βασιλιού και λιγότερο Πρωτοχρονιά, και δεν χαρακτηρίζονταν από ιδιαίτερα γιορταστική ατμόσφαιρα τα μεσάνυχτα που άλλαζε ο χρόνος. Οι οικογένειες περίμεναν νάρθουν τα μεσάνυχτα και να χαμηλώσουν το λιγοστό φως της λάμπας πετρελαίου, όταν στη ζωή τους μπήκαν τα ραδιόφωνα. Ως τότε στο τζάκι έκαιγε δυνατή φωτιά, και σε πολλά σπίτια είχαν συνήθεια να αναμεράν λίγο τα κάρβουνα και στην πυρωμένη εστία να ρίχνουν σπόρους σταριού και καλαμποκιού και αν αυτοί έσκαγαν με κρότο σήμαινε πως τα ζωντανά τους θα είναι καλά και γερά για όλη τη χρονιά. Άλλοτε πάλι καίγανε κλαδιά έλατου (μπάτσες) και όταν  τα τζούνια τους έσκαγαν από τη δυνατή φωτιά φώναζαν «ζάρα αρνιά, ζάρα κατσίκια!». Το βράδυ της πρωτοχρονιάς οι περισσότεροι άνδρες  βρίσκονταν στα καφενεία του χωριού όπου επιδίδονταν στα χαρτοπαίχνιδα, μια που ήταν η νύχτα που «βασίλευαν» τα χαρτιά. Το «βασίλεμα» εννοείται ότι συνεχίζονταν ως τα Φώτα, που θα έπρεπε να τα «φωτίσουν» για να πάει καλά η χρονιά.
trapoula1Πρωταγωνιστές στις μεσιανές δεκαετίες του περασμένου αιώνα υπήρξαν στον τομέα αυτό ο Κορομπίλιας, ο Κωτσιο-Παπάς, ο Γιωργαλής, ο Βασίλ’ Μαλάμος, ο Τζιοβάνι Μανές, ο Μητράνας, ο Μαγκίφας και άλλοι, που ήσαν εξαίρετοι οικογενειάρχες αλλά το βράδυ της πρωτοχρονιάς το έριχναν λιγάκι έξω. Ενδιαφέρον είχε ότι τα λεφτά που χάνονταν ή κερδίζονταν  δεν αναφέρονταν με την πραγματική τους αξία -προφανώς από έλλειψη μετρητών- αλλά καταμετριούνταν κυρίως σε καφέδες, σε γλυκά στο καφε-ζαχαροπλαστείο του Μαλάμου και ακόμα και σε ρέγγες! Χίλιους καφέδες έχασε ο τάδε και τους πάτσισε με πεντακόσιες ρέγγες την άλλη μέρα!
«Μια χρονιά, ο πατέρας μου -ο Βαγγελάκος ο Μάνος- γύρισε νωρίς στο σπίτι. Παραξενευτήκαμε όλοι, αφηγείται η Καλιρρόη Μπάλλα. –Πατέρα, τι έπαθες τον ρώτησα. –Τίποτα παιδί μ’ αποκρίθηκε εκείνος προσπαθώντας να κρύψει την πίκρα του. Κατάλαβα, πήγα στη ραπτομηχανή μου, πήρα τα χρήματα που είχα φυλαγμένα στο συρταράκι της, και του τα δωσα. –Παίξτα για μένα του είπα. Τα πήρε διστακτικά, πήγε στο καφενείο, έβγαλε τα χαμένα, και τα μεσάνυχτα γύρισε καταχαρούμενος».
Το πιο συνηθισμένο παιχνίδι της Πρωτοχρονιάς ήταν το “τριάντα ένα”. Ο Κορομπίλιας και ο Κωλέτας έπαιζαν “μπασέτα” ή αλλιώς “τέρτσο-τίρο-πάρο”. Αρκετοί αρκούνταν στα “πλακάκια”, στη “ραμή” και στο “γκαβό” ή αλλιώς “σιόκι”. Οι πρεφαδόροι έμεναν πιστοί στην πρέφα με υψηλό καπίκι και οι πιο σκληροί έπαιζαν πόκα. Στα μέσα της δεκαετίας του εξήντα, όταν εγκαταστάθηκε για μερικά χρόνια στο χωριό το εργοτάξιο της τεχνικής εταιρίας που έκανε το δρόμο Καρδίτσας-Άρτας και βρήκε δουλειά πολύς κόσμος, ανέβηκαν τα εισοδήματα, εγκαταλείφθηκε ο καφές ως νομισματική μονάδα (!) και έγινε με ενθουσιασμό αποδεκτό στα καφενεία  και στους θαμώνες τους ένα νεο παιχνίδι, το “εικοσιένα” το οποίο εκτόπισε όλα τα υπόλοιπα χαρτοπαίχνιδα.

vasilopitaΌλα όμως έχουν ένα τέλος. Η αστικοποίηση, η μείωση του πληθυσμού του χωριού, η σταδιακή απώλεια των προσώπων εκείνων που έδιναν ιδιαίτερο χρώμα στην τοπική κοινωνία και κυρίως η είσβολή της τηλεόρασης σε όλα τα νοικοκυριά, εξόβέλισε ή μετάλλαξε συνήθειες και έθιμα αιώνων. Ο “ανδρισμός” της πρωτοχρονιάτικης χαρτοπαιξίας έδωσε τη θέση του στην καρέκλα της κουζίνας με τα μάτια στραμένα στην οθόνη, το “στριφτάρι” αντικαταστάθηκε από τα παιχνίδια στην οθόνη του λάπτοπ και η βασιλόπιτα ομογενοποιημένη πλέον σε ολόκληρη τη χώρα γίνεται με τις συνταγές της Βέφας και του Παρλιάρου.
Καλή μας χρονιά!   

Γιώργος Γούσιας
1/1/11

Κολιντρίνες και στριφτάρι, βασιλόπιτες και πόκα


Σχόλια  

 
#1 glynosgiannis 01-01-2011 20:55
Εξαιρετική, για ακόμα μία φορά, ανάλυση των παράδοσιακών στοιχείων της Δρακότρυπας από το Γιώργο Γούσια!!

Ευχαριστούμε!
 
 
#2 tsiro 02-01-2011 22:06
...συγκινιτικά ωραίο.
Γιώργο Γούσια κάθε τόσο μας εκπλήσεις.
είσαι σπουδαίος. καλή χρονιά..
 

Για να σχολιάσετε το άρθρο θα πρέπει να είστε συνδεδεμένοι

Τα νέα μας - Πολιτιστικά

Γενική ενημέρωση


Χορηγοί Ιστοσελίδας

karakikes_11_22Euromedicaelakre_logokekdiasxarisiskefalloniaflyer

fani_tsirogiannivasileioukeramario_logomouzakipalace_logopapapoulioscafe club people

drakotrypaEshop6

Ενδιαφέροντα Θέματα

<< >>

Mini Chat

Τελευταίο μήνυμα: 8 μήνες, 3 εβδομάδες πριν
  • undisputed : Επιμόρφωση μελισσοκόμων στην Καρδίτσα ------>«link»
  • undisputed : 16η Γιορτή Σπόρων του Πελίτι - Στη γη του Πελίτι, στο Μεσοχώρι του Δήμου Παρανεστίου στο Ν. Δράμας, Σάββατο 7 Μαΐου 2016 από τις 10:30 το πρωί ως της 5:00 το απόγευμα. ----->«link»
  • undisputed : Κύκλος: μια μικρή ταινία για την Ελληνική φύση --------->«link»
  • undisputed : Άγιος Διονύσιος ο εν Ολύμπω ----->«link» ,video----->«link»
  • undisputed : Η Περιφέρεια Θεσσαλίας στηρίζει τη μελισσοκομία ----->«link»
  • undisputed : 22η Πανελλαδική Γιορτή 25-26-27 Σεπτέμβρη 2015-Τρίκαλα ----->«link»
  • undisputed : 6η Πανθεσσαλική Γιορτή Ανταλλαγής Παραδοσιακών Σπόρων ------>«link»
  • undisputed : Ευχαριστώ το Σύλλογο για το δώρο που μου έδωσε συμμετέχοντας στο διαγωνισμό φωτογραφίας!Συγχαρητήρια για την ιδέα!
  • undisputed : Γιορτή Παραδοσιακού Σπόρου και Οικολογικού Κήπου, 9-10 Μαϊου 2015 στις Σταγιάτες Πηλίου ----->«link»
  • undisputed : Γιορτή Σπόρων στην Λάρισα ----->«link»
  • undisputed : Σας ευχαριστώ όλους! ------>«link»
  • undisputed : Το μέλλον της Ζωής / Το μέλλον των Σπόρων ----->«link»
  • ΜΠΑΛΛΑΣ ΗΛΙΑΣ : Γιάννη καλησπέρα έστειλα ένα άρθρο για τα πολιτιστικά το πήρες
  • glynosgiannis : Ηλία, συγνώμη που άργησα να απαντήσω. Δεν δημοσιεύσαμε ποτέ κείμενο με πολιτικό-κομματικό περιεχόμενο στην σελίδα του Συλλόγου οπότε δεν το βάζουμε..!
  • ΜΠΑΛΛΑΣ ΗΛΙΑΣ : Γιάννη τι γίνεται δεν μπορείςν να ανεβάσεις το άρθρο που έστειλα το πρωί έχει πρόβλημα ακόμα Ηλίας
  • undisputed : Κινητή έκθεση λαϊκών μουσικών οργάνων ----->«link»
  • undisputed : Πράσινη ανάπτυξη εναντίον Βιώσιμης ανάπτυξης. ------>«link»
  • undisputed : Σεμινάριο για τα αρωματικά & φαρμακευτικά φυτά στο πάρκο «Αντώνης Τρίτσης» ------>«link»
  • ΜΠΑΛΛΑΣ ΗΛΙΑΣ : Γιάννη καλησπέρα έστειλα 15.11.το άρθρο για το Σχολείο του Κεραμιού τι έγινε εχει πρόβλημα το site και δεν ανέβηκε .αριού
  • undisputed : “Ήπειρος: Ένας πολιτιστικός θησαυρός” ------>«link»

Μόνο τα μέλη μπορούν να στείλουν μήνυμα

Facebook Page

Αναζήτηση

Επισκέπτες

mod_vvisit_counterΣήμερα967
mod_vvisit_counterΧθες1255
mod_vvisit_counterΣύνολο3201460

Σύνδεση







Login reminder Forgot login?

Who's Online

Έχουμε 150 επισκέπτες συνδεδεμένους
None

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί cookie από το Google για την παροχή των υπηρεσιών του, για την εξατομίκευση διαφημίσεων και για την ανάλυση της επισκεψιμότητας. Η Google κοινοποιεί πληροφορίες σχετικά με την από μέρους σας χρήση αυτού του ιστότοπου. Με τη χρήση αυτού του ιστότοπου, αποδέχεστε τη χρήση των cookie. Για να μάθετε περισσότερα για το τι είναι τα cookies και πως χρησιμοποιούνται δείτε εδώ: Πολιτική Απορρήτου.

Να δέχομαι cookies από αυτή τη σελίδα.

EU Cookie Directive Module Information